සාමාන්‍යයෙන් කේත සංස්කරණයට අපි යොදා ගන්නේ ලොකු නම් තියෙන IDE (Integrated Development Environment) මෘදුකාංග. මෙවැනි මෘදුකාංගයකින් ක්‍රමලේඛකයෙක් බලාපොරොත්තු වන කාර්යයන් කිහිපයක් තියෙනවා.

• කේත වල වෙන වෙනස් පද ඉස්මතු කිරීම – Syntax Highlighting
• කේත සකස් කිරීම (පහසුවෙන් කියවිය හැකි වන සේ) – Code Formatting
• කේත සම්පූර්ණ කිරීම – Code Completion
• කේත ක්‍රියාකරවීම සහ දෝෂ සැකසීම – Code execution and debugging
• ගොනු කළමනාකරණය (බොහෝ අවස්ථා වල FTP හරහා දුරස්ථ ගොනු) – File management
• සහ තවත් අමතර පහසුකම් කිහිපයක් – Commenting, Colors etc

ලිනක්ස් සඳහා ප්‍රසිද්ධ කේත සංස්කාරකයන් වන NetBeans, Eclipse ආදියේ මෙම සේවාවන් තිබුනත් හුඟක් වෙලාවට ඒ සඳහා ගෙවන්න වෙන මිල (වාණිජමය නොවේ) ටිකක් අධිකයි. මේ සංස්කාරකයන් දෙකම පරිගණකයේ සම්පත් බෙහෙවින් ප්‍රයෝජනයට ගන්නවා. Gnome පරිසරයේ එවැනි මෘදුකාංග ධාවනය කිරීම අනෙකුත් දේ කරමින් කිරීම ටිකක් අපහසුයි. මේ වගේ අවස්ථා වල gEdit වැන්නක තිබෙන සරල බව ඉතාමත් වටිනවා.

පෙරනිමියෙන් එන gEdit

Preferences

Edit->Preferences හරහා gEdit Preferences වෙතට යන්න. එහි View ටැබයේ ඇති පහත විකල්ප තෝරා ගන්න.

• Display Line Numbers – පේලි වල අංක දකුණු පසින් දර්ශනය කර ගැනීමට
• Highlight Current Line – දැනට සිටින පේලිය ඉස්මතු කර ගැනීමට
• Display Right Margin (80) – දකුණු පස සීමාව සලකුණු කිරීම (කේත මුද්‍රණය කරනවා නම් වැදගත් විය හැත)
• Highlight Matching Bracket – ක්‍රමලේඛනයේදී වැදගත් අංග 1!

gEdit Preferences

දැනටම gEdit සාමාන්‍ය සරල කේත සංස්කරුවෙකුගේ තත්වයට ඇවිත්. පේළි අංක දකුණු පසින් දර්ශනය වීම දෝෂ නිරාකරණයේදී (debugging) ඉතාමත් වැදගත්.

Preferences වල Editor ටැබයේ පහත විකල්ප තෝරා ගන්න.

• Insert Spaces Instead of Tabs – මෙය වැදගත් වෙන්නේ සංස්කරණ මෘදුකාංග කිහිපයක ලියන ලද කේත සංස්කරණයේදී. Indentation වැදගත් වන Python වැනි භාෂා වලදී මෙය ඉතාමත් වැදගත්. මෙහි Tab Width යන්න තමාගේ කැමැත්තට අනුව වෙනස් කර ගන්න පුලුවන්.
• Enable Automatic Indentation – ක්‍රමලේඛනයේදී වැදගත් අංග 2!
• (අවශ්‍යනම්) Create backup copy of files before saving – ලිනක්ස් conf ගොනු වෙනස් කිරීමේදී මෙය වැදගත් විය හැකි නමුත් අනවශ්‍ය ලෙස ගොනු එකතු විය හැකි නිසා මම මෙම විකල්පය භාවිතා කරන්නේ නැහැ.
• Auto save files every (10) minutes – ක්‍රමලේඛනයේදී වැදගත් අංග 3! (නොදැනුවත්ම කටින් කුණුහරප පිටවීම අඩුවෙයි :p )

Editor Preferences

Fonts and Colors ටැබයෙන් අවශ්‍ය නම් අකුරු වල ප්‍රමාණය තමන්ගේ ඇස් වලට පහසු ආකාරයට සකස් කර ගන්න පුලුවන්. Color Scheme තෝරා ගැනීමේදී තමන්ට අවශ්‍ය ලෙස Syntax Highlighting වන බව තහවුරු කර ගෙන තෝරා ගන්න.

Preferences වෙනස් කිරීමෙන් පසුව gEdit

Plugins

දැන් ටිකක් වැඩි පුර දේවල් ටිකක් එකතු කරමු. පහත විධානය ටර්මිනලයක ඇතුලත් කරන්න.

sudo apt-get install gedit-plugins

දැන් Edit->Preferences->Plugin වෙත යන්න. අලුත් plugin කිහිපයක් ඔබට දකින්න හැකි වේවි.

Plugins

ඔබගේ කැමැත්තට අනුව ඕනෑම ප්ලගිනයක් ක්‍රියාකර ගත හැකියි. මම භාවිතා කරන්නේ පහත ප්ලගින ලැයිස්තුව.

• Bracket Completion – වරහන් විවෘත කරන විට වැසෙන වරහන ඇතුලත් වීමට
• Change Case
• Code Comment – කේත පේලියක් හෝ කිහිපයක් පහසුවෙන් අක්‍රීය (comment) කර ගැනීමට
• Color Picker – CSS, HTML සහ තවත් පාට සමඟ නිතර ගැටෙන ක්‍රමලේඛකයින්ට වැදගත්
• File Browser Pane – ඉතාමත් වැදගත් අංගයක් වන ගොනු කළමනාකරණය සඳහා මෙය අවශ්‍යයි
• Snippets – නිතර භාවිතා වන කේත කොටස් ස්වයංක්‍රීයව ඇතුලත් කර ගැනීමට
• Tag List සහ Word Completion – නොයෙකුත් භාෂා වල ඇති වදන් පහසුවෙන් ඇතුලත් කර ගැනීමට

File Browser Pane භාවිතා කරනවා නම් View->Side Pane මගින් එය දර්ශනය කර ගත යුතු වෙනවා. තිරයේ ඉඩ වැඩියෙන් ප්‍රයෝජනයට ගන්න උඩින් තියෙන Toolbar එක වසා දමන්න පුලුවන් (View->Toolbar).

Customized gEdit

මේ ප්ලගින වලට අමතරව තවත් ප්‍රබල ප්ලගින කිහිපයක් gedit-plugins පැකේජය මගින් ලැබෙනවා. External Tools මගින් gEdit ප්ලගින මගින් නොලැබෙන නමුත් වෙනත් මෙවලම් මගින් ලබා ගත හැකි ක්‍රියාකාරීත්වයන් gEdit තුලට ලබා ගත හැකියි. Code Formatting ආදියේදී භාෂා මත වෙනස් වන සම්මත වෙනත් මෙවලම් මගින් ලබා දෙන විට මෙම ප්ලගිනය ප්‍රයෝජනවත් වෙන්න පුලුවන්.

ඒ වගේම ලිනක්ස් ටර්මිනලයක් gEdit තුලම ක්‍රියා කරව ගත හැකියි. Python ක්‍රමලේඛනයේ යෙදෙන්නන්ට Python console එකක් gEdit තුලට ගත හැකියි. කණ්ඩායමක් එකතු වී කේත සංස්කරණයේ යෙදෙන විට session මගින් ගොනු හැසිරවීමත් gEdit වලට පුලුවන්.

NetBeans තුල ඇති ස්වයංක්‍රීය කේත සකස්කිරීමේ කාර්යය gEdit  තුලට බාහිර ප්ලගිනයක් මගින් යෙදිය හැකියි.

FTP සර්වරයක් තුල ඇති ගොනු විවෘත කිරීමට මෙවැනි බාහිර ප්ලගිනයක් ස්ථාපනය කල යුතුයි. ඒ සඳහා මෙම සබැඳමේ උපදෙස් අනුගමනය කරන්න.

gEdit සඳහා ඇති බාහිර ප්ලගින ස්ථාපනය කිරීමේදී පහත කරුණු අනුගමනය කරන්න.

1. බොහෝ වෙලාවට මෙම ප්ලගින ලබා දෙන්නේ tarballs වශයෙන්. එය බාගත කරගෙන /usr/lib/gedit-2/plugins/ බහාලුම තුලට extract කර ගන්න.
2. /usr/lib/gedit-2/plugins තුල plugin_name.gedit-plugin යනුවෙන් ගොනුවකුත් ප්ලගිනයේ .py ගොනු අඩංගු බහාලුමත් අඩංගු විය යුතුයි.
3. ප්ලගිනය ස්ථාපනය කල පසු gEdit වසා නැවත ආරම්භ කරන්න.

පරිගණකයේ සම්පත් අවම ප්‍රමාණයක් භාවිතා කරමින් උපරිම වැඩ කොටසක් කර ගැනීමට gEdit වැදගත්. අනෙක් කරුණ වෙන්නේ gEdit කේත සංස්කරණයට යොදා ගන්නා විට ඒ සඳහාම අලුතෙන් හැඩ ගැසීමක් අවශ්‍ය නොවීමයි. NetBeans, Eclipse ආදියේ ඇති පහසුකම් ප්‍රමාණයේ විශාලත්වය නිසාම ඒවාට අමුතුවෙන් හැඩ ගැසිය යුතුයි. ටික කාලයකට පසුව ක්‍රමලේඛකයා ක්‍රමලේඛනයට වඩා ක්‍රමලේඛන මෘදුකාංගයකට ඇබ්බැහි වෙලා. gEdit ක්‍රමලේඛනයේ පහසුවත් ක්‍රමලේඛනය ක්‍රමලේඛකයාට පාලනය කර ගැනීමත් අතර මනා සමතුලිතතාවයක් රැකගෙන තිබෙනවා.

Bibliography :

• Customizing gEdit as a Web developer’s IDE

ළඟදි දවසක Openoffice.org පැකේජය ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවියෙන් බාගත කරලා තිබුන එක අයින් කරලා ස්ථාපනය කලා. උබුන්ටු repository වලට Oo.org නවතම අනුවාදය(3.2) ඇතුලත් කරලා නැති නිසා දැනට තියෙන විසඳුම කෙලින්ම Openoffice.org වෙබ් අඩවියෙන් බාගත කිරීම. මෙහෙම ස්ථාපනය කරන්න කලින් Oo තුලදි SCIM හොඳින් භාවිතා කරන්න පුලුවන් වුනා. එකම අවුල තිබුනේ ලැබෙන ෆොන්ටය හරි හැටි render නොවීම විතරයි. ඒකත් ෆොන්ටය විදියට LKLUG හෝ වෙනත් ජනප්‍රිය ෆොන්ටයක් තෝරගත්තාම මඟහරව ගන්න පුලුවන්.

ඒත් Oo නව ස්ථාපනයෙන් පස්සේ ඒක ඇතුලේ SCIM භාවිතා කරලා යතුරු කරන්න බැරි වුනා. උබුන්ටු විකි සටහනකට අනුව මේ ගැටළුව එන්නේ SCIM gtk module එක යොදා ගන්න gcc අනුවාදන වෙනස් වුනාම. මේ සඳහා කරන්න තියෙන විසඳුම වෙන්නේ දැනට Oo සඳහා තියෙන C++ library එක වෙනුවට උබුන්ටු පද්ධතිය තුල තියෙන C++ library එකක් ලබා දීම. ඒ සඳහා පහත විධාන ටික root user යටතේ ලබා දෙන්න අවශ්‍යයි.

sudo su
cd /opt/openoffice.org3/basis-link/ure-link/lib/
mv libstdc++.so.6 libstdc++.so.6.orig
ln -s /usr/lib/libstdc++.so.6.0.13 libstdc++.so.6
mv libgcc_s.so.1 libgcc_s.so.1.orig
ln -s /lib/libgcc_s.so.1

මේ විධාන වලින් කරන්නේ Oo මගින් ලබා දීලා තියෙන C++ library ටික අයින් කරලා ඒ වෙනුවට දැනට උබුන්ටු තුල භාවිතා වෙන library වෙතට යොමුවක් දැමීම. දැන් Oo තුල SCIM භාවිතා කරන්න හැකි වෙන්න ඕනෙ.

Bibliography:

Ubuntu Wiki – SCIM
Oo.org Community Forum

තැටි මවුන්ට් කිරීම් වලට අදාල startup script එක වෙන්නේ /etc/fstab කියන ගොනුව. මේ ගොනුවේ ලිනක්ස් ආරම්භයේදී මවුන්ට් කර ගත යුතු පාටිෂන් පේළි ආකාරයට ලැයිස්තු ගත කරලා තියෙනවා. ටර්මිනලයක sudo less /etc/fstab ලෙස ලබා දුන්නොත් fstab ගොනුවේ අන්තර්ගතය බලා ගන්න පුලුවන්.මේ පේළියක ආකෘතිය පහත ආකාරයට දක්වන්න පුලුවන්.

• <file system> – මේ තීරුවේ සඳහන් කරන්න අවශ්‍ය වෙන්නේ අදාල device එකේ ගොනුව. මේක අපිට හොයාගන්න පුලුවන් වෙන්නේ /dev ඩිරෙක්ටරිය ඇතුලේ (උදා: /dev/sda1). තමන්ගේ පාටිෂන් වලට අදාල ගොනු මොනවද කියලා බලා ගන්න ටර්මිනලයක් ඇතුලේ sudo df -h ලෙස විධානය දෙන්න. හැබැයි මේ විධානය දෙනකොට තමන්ට බලා ගන්න අවශ්‍ය device මවුන්ට් කරලා තියෙන්න ඕනේ.
• <mount point>  – අදාල device එක මවුන්ට් කල යුතු ඩිරෙක්ටරිය මොකද්ද කියලා මෙතන සඳහන් කරන්න ඕනේ. සාමාන්‍යයෙන් උබුන්ටු තුලදි gnome-mount හරහා මවුන්ට් වෙන්නේ /media ඩිරෙක්ටරිය ඇතුලට (මේක අනිවාර්ය නැහැ. තමන්ට අවශ්‍ය තැනකට මවුන්ට් කර ගන්න පුලුවන්). පාටිෂන් එකේ ලේබලයේ නමින් ඩිරෙක්ටරියක් /media ඩිරෙක්ටරිය ඇතුලේ හැදෙනවා (පාටිෂන් එකේ ලේබලය Misc නම් /media/Misc ලෙස ඩිරෙක්ටරියක් හැදෙනවා.). අපි gnome-mount හරහා unmount කරනකොට ඒ ඩිරෙක්ටරිය ඉබේ මැකිලා යනවා. නමුත් මෙතන සඳහන් කරන්න කලින් අපි අදාල ඩිරෙක්ටරි හදාගෙන තියා ගන්න ඕනෙ. මොකද fstab හරහා මවුන්ට් කරනකොට භාවිතා වෙන්නේ සාමාන්‍ය mount විධානයයි. mount විධානයට දැනට තියෙන ඩිරෙක්ටරියක් පමණයි දෙන්න ඕනෙ.
• <type> – මෙතනට ලබා දෙන්නේ අපි මවුන්ට් කරන පාටිෂන් එකේ ගොනු පද්ධති ආකාරය (file system එක). මේ සඳහා ntfs, ext2, ext3 ආදී ලෙස දෙන්න පුලුවන්.
• <options> – මේ තීරුවට මවුන්ට් කිරීමේ විකල්ප ලබා දෙන්න පුලුවන්. විශේෂ විකල්ප නැතිනම් defaults ලෙස ලබා දෙන්න හැකියාව තියෙනවා. ලබා දිය හැකි වෙනත් විකල්ප විදියට ro (Read Only), noexec (Prohibit binary file execution), auto (Mount automatically at startup) ආදිය දක්වන්න පුලුවන්. මේ විකල්ප වලින් අපිට වැදගත් වෙන්නෙ auto කියන එක.
• <dump> – අපි මෙතනදි සඳහන් කරන්නේ පාටිෂන් එක බැකප් කරනවාද නැද්ද කියන එක. මෙතනදි 0 දුන්නාම හොඳටම ඇති.
• <pass> – මේ තීරුවෙදි සඳහන් කරන්න ඕනේ හදිසියේ ක්‍රියා විරහිත වුනොත් නැවත ආරම්භ කිරීමේදී fsck මගින් පරීක්ෂා කරනවද කියන දේ. පාටිෂන් එක root පාටිෂන් එකක් නම් 1, සාමාන්‍ය පාටිෂන් එකක් නම් 2 ලබා දුන්නොත් එසේ පරීක්ෂා කරනවා. පරීක්ෂා කිරීම අනවශ්‍ය නම් 0 ලබා දිය යුතුයි. සාමාන්‍යයෙන් NTFS පාටිෂන් එකකට මේක අවශ්‍ය නැහැ.

දැන් අපි මවුන්ට් කරන්න අවශ්‍ය පාටිෂන් ලැයිස්තුව fstab ගොනුවට ඇතුලත් කරමු. මුලින්ම මේ පාටිෂන් වල device ගොනුව හොයාගන්න ඕනේ. අවශ්‍ය පාටිෂන් Gnome හරහා මවුන්ට් කර ගන්න (Places මෙනුව හරහා මෙය කර ගන්න පුලුවන්). ඉන්පසු ටර්මිනලයක් විවෘත කරලා පහත විධානය ලබා දෙන්න.

df -h

ලැබෙන output එකේ Mounted On තීරුව යටතේ /media/ ඩිරෙක්ටරිය ඇතුලත් device ලියා තබා ගන්න. උදාහරණයක් විදියට /dev/sda1, /dev/sda5 සහ /dev/sda6 ගනිමු.

දැන් Gnome හරහාම මේ පාටිෂන් unmount කර ගන්න. අපි ස්වයංක්‍රීයව මවුන්ට් කර ගන්න mount point සාදා ගත යුතුයි. mkdir විධානය මගින් අවශය ඩිරෙක්ටරි අවශ්‍ය තැන්වල හදා ගන්න. මම මේ ඩිරෙක්ටරි ඒ ඒ පාටිෂන් වල ලේබල වල නමින් /media ඩිරෙක්ටරිය ඇතුලෙම හදනවා. නමුත් හදන තැනවත් ඩිරෙක්ටරි වල නම්වත් මේ විදියටම වෙන්න ඕනේ නැහැ.

sudo mkdir /media/C
sudo mkdir /media/SW
sudo mkdir /media/Misc1

දැන් අපි fstab ගොනුව සංස්කරණය කරමු.

sudo vi /etc/fstab

දැන් පහත පේළි ආකාරයට ටැබ් (Tab යතුර) වලින් වෙන් කර කර ටයිප් කරගෙන යන්න. Devices සහා ඩිරෙක්ටරි තමන්ට අවශ්‍ය ආකාරයට වෙනස් කරගන්න.

/dev/sda1       /media/C        ntfs    auto    0       0
/dev/sda5       /media/SW       ntfs    auto    0       0
/dev/sda6       /media/Misc1    ntfs    auto    0       0

/etc/fstab සංස්කරණය කිරීම

දැන් ලිනක්ස් restart කරන්න. පාටිෂන් ටික මවුන්ට් වී තිබිය යුතුයි.

මම මුලින්ම කලේ මගේ තිබුන 9.1 සංස්කරණයේ ඉඳන් dist-upgrade එකක් දාපු එක. මේක කරන්නේ මෙහෙමයි.

Applications -> Accessories -> Terminal හරහා ටර්මිනලයක් විවෘත කර ගෙන පහත විධාන නිකුත් කරන්න. ඔබ  අවසර තියෙන පරිශීලකයෙක් (privileged user) නෙවෙයි නම් (prompt එකේ අවසානයට තියෙන්නේ # නෙවෙයි නම් ඔබ අවසර තියෙන පරිශීලකයෙක් නෙවෙයි) මේ විධාන වලට මුලින් sudo යොදන්න අවශ්‍යයයි.

sudo sed -i 's/karmic/lucid/g' /etc/apt/sources.list && sudo aptitude update && sudo aptitude dist-upgrade

sudo aptitude install update-manager-core

sudo do-release-upgrade -d

මට මතක හැටියට මෙගාබයිට් 888ක ගොනු ප්‍රමාණයක් බාගත කරන්න ඉල්ලනවා. ඒක නිසා ටිකක් bandwidth තියෙන තැනක මේ වැඩෙ කලොත් හොඳයි. තව දෙයක් කියන්න ඕනේ. මේ බාගත කිරීම කරන්නේ ප්‍රොක්සි සර්වරයක් පිටුපස නම් (ටර්මිනලයේ env | grep proxy යනුවෙන් විධානය ලබා දුන්නාට පස්සේ ප්‍රතිපලයක් ලැබෙනවනම් ඒ කියන්නේ ඔබ ඉන්නේ ප්‍රොක්සි සර්වරයක් පිටුපස) සමහර ගොනු බාගත කිරීමේදී ප්‍රශ්න ඇති වෙන්න පුලුවන්. libsexy හා python-sexy යනුවෙන් ගොනු දෙකක් බාගත කිරීම අනිවාර්යයි. නමුත් මේ නම් දෙක සමහර ප්‍රොක්සි සර්වර් මගින් අවහිර කරලා තියන්න පුලුවන්. වෙබ් ප්‍රොක්සි පාවිච්චි කිරීමෙන් සමහර විට මේ ප්‍රශ්නය මඟ හරව ගන්න පුලුවන් වෙයි.

ස්ථාපන කාලය පැය දෙකකට ආසන්න වුනා. උබුන්ටු මුල ඉඳන් ස්ථාපනය කරන්න විනාඩි විස්සක් ඇතුලත පුලුවන්. ඒත් upgrade කිරීමක් පැය දෙකක් දක්වා යනවා (බාගත කරන්න ගිය කාලය හැර) .

ස්ථාපනයෙන් පස්සේ නැවත පණගැන්වුවාම ලැබුනෙ අප්‍රසන්න අත්දැකීම් කිහිපයක්. Wi-Fi ධාවකයන් නොතිබුන නිසාද මන්ද Wi-Fi card එක වැඩ කලේ නැහැ. Gnome-panel සිට තවත් නම් නොදන්න මෘදුකාංග කිහිපයක crash report එන්න පටන් ගත්තා. අඩුම තරමේ user-switch පැනලය වත් වැඩ කලේ නැහැ. ලිනක්ස් පාටිෂන් හැර වෙනත් පාටිෂන් කිසිම විදියකින් mount කර ගැනීමට නොහැකි වුනා. ආරම්භ කරන්න යන මෘදුකාංග 10කින් 9.5ක්ම crash වෙන්න පටන් ගත්තා.

මේ හුඟක් දෝෂ වලට හේතුව වෙන්නේ dist-upgrade එක, විශේෂයෙන්ම ඇල්ෆා සංස්කරණයකට නිසා. ඒ නිසාම මම ආයෙත් පාරක් උත්සහ කලා, බාගත කරපු cd එකක් සමඟ.

ස්ථාපනයෙන් පස්සේ කලින් වතාවට වඩා අඩු කරදර ප්‍රමාණයකින් උබුන්ටු ආරම්භ වුනා. NTFS පාටිෂන් වලට ඇතුලු වෙන්න පුලුවන් වීම ලොකු දෙයක්. Wi-Fi වැඩ නොකිරීම පමණක් වැරැද්දකට තබා ගෙන ඒ වටේ අවසන් වුනා.

නමුත් Wi-Fi වැඩ නොකර laptop එකක වැඩ කිරීම ටිකක් අමාරු නිසා හිතේ අමාරුවෙන් වුනත් නැවත 9.1 වලට මාරු වුනා.

නව තීම් එක

Ambiance තීම් එක ඇතුළු අනිකුත් නව තීම්

Ambiance යනුවෙන් පැමිණෙන තීම් එක උබුන්ටු 10.04 වලදි default ලෙස පැමිණෙනවා. කලින් සංස්කරණ වලට වඩා ටිකක් අඳුරු පැහැ ගන්න මේ තීම් එක බැලූ බැල්මට මට හිතට ඇල්ලුවේ නැහැ.

Control Button ස්ථානය

දකුණු පැත්තට මාරුවුන control buttons

10.04 සංස්කරණය තුලදි දැක්ක මූලික වෙනසක් තමයි මේක. Close, Minimize, Maximize කියන button සාමාන්‍යයෙන් තිබුනේ වම් පැත්තේ Min, Max, Close පිලිවෙලට. නමුත් උබුන්ටු නව සංස්කරණයෙදි මේක දකුණු පැත්තෙ Max, Min, Close පිලිවෙලට දර්ශනය වෙන්නේ. මේ තීරණය ගන්නකොට උබුන්ටු නිර්මාපකයින් ගංජා ගහලා හිටියද නැත්තන් ඇපල් පරිශීලිකයින්ටත් පොඩි ආරාධනාවක් කරන්න හිතුවද දන්නේ නැහැ. නමුත් මානව පරිගණක අන්තර්ක්‍රියාකාරීත්වය (Human Computer Interaction) පැත්තෙන් ගත්තොත් මේක අසාර්ථක දෙයක්. නමුත් අවශ්‍ය නම් අපිට මේ පිලිවෙල සහ ස්ථානය වෙනස් කරන්න පුලුවන්.

Alt+F2 ඔබන්න. ඊට පස්සේ පැමිණෙන කවුළුවේ gconf-editor ලෙස ඇතුලත් කර Run ඔබන්න (Windows තුල Run වගේ මෘදුකාංගයක්). ඊට පස්සේ එන්නේ අපි සාමාන්‍යයෙන් Windows තුලදි දකින් Reg Editor වගේ Window එකක්. ඒකෙ apps->metacity->general ස්ථානයට යන්න. දකුණු පැත්තේ ලැයිස්තුව තුල button_layout කියන පේලිය උඩ double click කර ලැබෙන කවුළුව තුල menu:minimize,maximize,close ලෙස ඇතුලත් කරන්න. දැන් අර button ප්‍රශ්නය විසඳිලා තියෙන්න ඕනෙ.

gconf-editor මගින් control box ස්ථානය හා පිලිවෙල වෙනස් කිරීම

දුර්වල සිංහල සහාය

Firefox බ්‍රව්සරය තුලින් සිංහල බ්ලොග් පිටුවක් දර්ශනය වූ ආකාරය

සිංහල සහාය තවමත් දුර්වල මට්ටමක තිබුනා. මේක නිරාකරණය කර ගන්න මම ලියපු උබුන්ටු මත සිංහල සහය ලබා ගැනීම සටහන බලන්න. තවමත් Input Method එක විදියට පෙරනිමියෙන් එන්නේ iBus. iBus  පාවිච්චිය එච්චර මට හුරු නැති නිසා මම SCIM නැවත ස්ථාපනය කර ගත්තා.

GIMP පේන්න නැහැ

පෙරනිමියෙන් GIMP ලැබෙන්නේ නැහැ

උබුන්ටු 10.04 එක්ක GIMP මෘදුකාංගය පෙරනිමියෙන් ලැබෙන්නේ නැහැ. 9.1 වෙනකම් අනිවාර්යයෙන්ම තිබුන අංගයක් වෙන GIMP10.04 වලදි අයින් වෙන්නේ  ඒක “හොඳ වැඩියි” කියලා. සාමාන්‍ය පරිශීලකයෙකුට GIMP වල තියෙන උපාංග හුඟක් අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ. ඒ වගේම GIMP මගින් සැලකිය යුතු ඉඩක් ගන්නවා.  GIMP වෙනුවට කැනෝනිකල් අය දෙන විකල්පය තමයි F-Spot Photo Manager.

Software Center වෙනස්කම් කිහිපයක්

අලුත් Software Center

පරණ Software Center

පරිශීලකයින්ට අවශ්‍යනම් උබුන්ටු වෙතින්ම පමණක් ලබා දෙන මෘදුකාංග ගන්න පුලුවන් ආකාරයට වෙන්කර දක්වලා තිබෙනවා. Featured Applications යටතේ අපිට අදාල සහ වැඩිපුර rating වලට හසුවුණ මෘදුකාංග ලැයිස්තුවක් ලබා දෙනවා. ජනප්‍රිය ලිනක්ස් මෘදුකාංග කිහිපයක් මේ ලැයිස්තුවේ තිබෙනවා. ඒ නිසා තමන්ට කර ගන්න අවශ්‍ය දේකට වැඩිපුරම ගැලපෙන මෘදුකාංගය හොයාගෙන forum ගානේ රස්තියාදු වෙන්න එච්චරම අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ.

Firefox 3.6

Firefox උබුන්ටු 10.04 මත

10.04 සඳහා පෙරනිමියෙන් Firefox 3.6 පැමිණෙනවා. එකපාරටම දකින දෙයක් තමයි default search engine එක යාහූ වෙලා තියෙන එක. Firefox start page එකත් යාහූ ආකාරයට හදලා. මීට කලින් 9.1 වෙනකම් යාහූ වෙනුවට තිබුනේ ගූගල්. මේ වෙනසට හේතුව යාහූ සහ කැනෝනිකල් ආදායම් බෙදාගැනීමේ එකඟතාවයක් අත්සන් කිරීම.

මයික්‍රොබ්ලොග් සහය

Broadcast, Gwibber, සහ status පැනලය

ට්විටර් වැනි මයික්‍රො බ්ලොග් වැඩ කරන අයට උබුන්ටු 10.04 වලින් සැලකිය යුතු සහයක් ලබා දීලා තියෙනවා. Gwibber කියන්නේ 10.04 සඳහා පෙරනිමියෙන් ලැබෙන ට්විටර් client එකක්.

Gwibber හරහා twitter භාවිතය

Broadcast කියන්නේ අපි භාවිතා කරන හුඟක් සේවා එක තැනක ඉඳන් භාවිතා කරන්න දෙන මෘදුකාංගයක්. Broadcast භාවිතයෙන් Facebook, Flickr, Twitter, FriendFeed වගේ සේවා වලට ඇතුලත් වෙන්න පුලුවන්. ඒ වගේම Broadcast පැනලයක් තිරයේ වම් පැත්තේ උඩ ලබා දීලා තියෙනවා. එතනින් status වෙනස් කිරීම පහසුවෙන් කරන්න පුලුවන්.

Pitivi වීඩියෝ සංස්කරණ මෘදුකාංගය

Pitivi ආරම්භ කලාට පසුව

වීඩියෝ සංස්කරණයට කැමති අයට පෙරනිමියෙන් Pitivi කියලා මෘදුකාංගයක් ලබා දීලා තියෙනවා. Windows Movie Maker වලට ටිකක් අංග තියෙන මෘදුකාංගයක්.

තව සුළු සුළු වෙනස්කම් කිහිපයක් තියෙනවා. අඩු ක්‍රීඩා ප්‍රමාණයක් 10.04 වලට ඇතුලත් කරලා තියෙනවා. ඒක වටින වැඩක්. මොකද මම කවදාවත් ඔය ක්‍රීඩා හැම එකක්ම භාවිත කරලා නැහැ. ඒත් අනවශ්‍ය විදියට ඉඩ ගන්න මේවා අයින් කරන්න apt-get remove කරලා බැහැ.

All work and no play.....

මට මතක විදියට NTFS පාටිෂන් mount කරන අවස්ථාවෙදි රහස් පදයක් අවශ්‍ය වුනේ එක පාරයි. මම හිතන්නේ gnome-mount වල තිබුන ඒ අඩුපාඩුව මේ සැරේ නිරාකරණය කරලා.

GDM Login තිරය උබුන්ටු 9.1 ට වඩා වෙනස් නැහැ. ඒ කියන්නේ අපිට තාම ඒ සඳහා තීම් යොදන්න බැහැ.

මලානික GDM තිරය

ඇල්ෆා සංස්කරණය නිසාද දන්නේ නැහැ ආරම්භ (boot) වෙන්න තත්පර විස්සකට වැඩිය ගියා (9.1 වල එක අරමුණක් වුනේ තත්පර 15ක් ඇතුලත ආරම්භ වීම, මතකයි නේ).

පොතේ හැටියට Nautilus (උබුන්ටු තුල ගොනු බ්‍රව්ස් කිරීමට තියෙන මෘදුකාංගය) අලුත් වෙන්න ඕනෙ. 10.04 නිකුත් වුනාට පස්සේ තමයි ඒක බලන්න වෙන්නේ. දැනට තියෙන්නේ පරණ Nautilus.

කොහොම වුනත් 10.04 වලදි අලුත් දේවල් ටිකක් අපිට බලාපොරොත්තු වෙන්න පුලුවන්. විශේෂයෙන්ම දැනට කරගෙන යන Ubuntu Manual ඒ වෙනකොට නිකුත් වෙන්න ඕනෙ (http://ubuntu-manual.org/).

මේ පැකේජ නිර්මාණය කරන අය ඒවා තමන්ගෙම කියලා සඳහන් කරන්න පාවිච්චි කරන්නේ Digital signing කියන ක්‍රමවේදය. මෙතනදි පාවිච්චි වෙන්නෙ PKI (Public Key infrastructure) කියන ආරක්ෂක තාක්ෂණය. සාමාන්‍යයෙන් GNU ආශ්‍රිත වැඩ වලදි මේක හැඳින්වෙන්නේ GPG (GNU Privacy Guard) විදියට. PKI වලදි ධූරාවලික ආකෘතියක් භාවිතා කරනවා. GPG වලදි භාවිතා වෙන්නේ වෙබ් (ජාලගත) ආකෘතියක්. මේ ආකෘතිය යටතේ Key වර්ග දෙකක් තියෙනවා. එකක් ප්‍රසිද්ධියේ ලබා ගන්න පුලුවන් Public Key එක. අනිත් එක භාවිත කරන්නා ලඟ ප්‍රවේශමෙන් තබා ගන්න ඕන වෙන් Private Key එක.

Apt-get update මගින් පැකේජ බාගත කරද්දී ඒවා අව්‍යාජ ද කියලා බලන්නේ ඒ පැකේජ වල Public Key එක ආධාරයෙන්. සමහර වෙලාවට මේ Key ආධාරයෙන් කරන පරීක්ෂා කිරීම් වැරදිනම් බාගත කරන එක නවත්තනවා. පහල තියෙන message එකට සමාන ආකාරයේ message එකක් දර්ශනය කරන්න පුලුවන්.

W: GPG error: http://archive.canonical.com intrepid Release: The following signatures were invalid: BADSIG 40976EAF437D05B5 Ubuntu Archive Automatic Signing Key

මේ ප්‍රශ්නය හදාගන්න අපිට පහල විධාන ලබා දීමෙන් කරගන්න පුලුවන්.

sudo apt-get clean

sudo mv /var/lib/apt/lists /var/lib/apt/lists.old

sudo mkdir -p /var/lib/apt/lists/partial

sudo apt-get clean

sudo apt-get update

/var/lib/apt/lists කියන ඩිරෙක්ටරිය ඇතුලේ තියෙන්නේ පැකේජ අඩංගු රිපෝසිටරි (repository) වල නම් සඳහන් ගොනු ලැයිස්තුවක්. මේ ගොනුවක් cat කරලා බැලුවොත් අපිට දකින්න පුලුවන් update අවශ්‍ය වෙන පැකේජ සහ ඒවාගේ version වල ලැයිස්තුවක් (තවත් විස්තර සහිතව) ඇතුලත් වෙලා තියෙනවා කියලා. අපි මේ ඩිරෙක්ටරිය වෙනස් කිරීමෙන් හඟවන්නේ මේවා නැවත සකස් කර ගන්න කියලා. apt-get මගින් එවිට ඒ ගොනු නැවත සාදාගන්නවා.

Apt-get clean මගින් මෙතෙක් කල් බාගත කරලා තියෙන පැකේජ කෑෂ් එකෙන් මකලා දානවා. එතකොට මුල ඉඳන් නැවත අදාල පැකේජ බාගත කරගන්නවා. මුල ඉඳන් බාගත කිරීමේදී කලින් ඇති වෙලා තිබුන අක්‍රමිකතා මැකිලා යන්න පුලුවන්.

Bibliography:

How to fix the Ubuntu GPG Error BADSIG

DNS query එකක් යැවෙන්නේ UDP හරහා. මේ ප්‍රොටෝකෝලයට අනුව එක් පැකට් එකක් (UDP වලදි පැකට් එකක් හඳුන්වන්නේ Datagram එකක් ලෙසට) බයිට් 512ට වඩා වැඩි වෙන්න බැහැ.

ඊළඟ සැලකිය යුතු කාරණයෙ වෙන්නේ DNS සේවාවේ ගුණාත්මක භාවය. අපි යවන DNS query එක දිග වැඩි වුනොත් error correction වගේ ගොඩක් ක්‍රියාවලින් සිදු කරන්න වෙනවා සැලකිය යුතු මට්ටමේ සේවාවකට. ඒක නිසා මුල් කාලයේදී ගත්ත එක තීරණයක් වුනේ DNS query එකක් එක datagram එකකට වඩා දිග වෙන්න බෑ කියලා.

IPv4 යටතේ (මේ යටතේ IP address එකක් බිට් 32ක ඉඩක් ගන්නවා. උදා : 10.16.108.25) මේ එක datagram එකක් තුලට ඔබ්බවන්න පුලුවන් IP address ප්‍රමාණය වුනේ 13. එතකොට බයිට් 450ට වඩා අඩු ගණනකට එනවා. 512න් ඉතුරු ඉඩ ප්‍රොටෝකෝලයේ අනෙකුත් දත්ත තැන්පත් කරන්න අවශ්‍ය වෙනවා.

මේ හේතුව නිසා තමයි මුලදී Root සර්වර් 13කට එකඟතාවයක් ඇති වෙලා තියෙන්නේ. නමුත් අනාගතයේදී (විශේෂයෙන් IPv6  සම්මත වලදී) මේ ගණන වෙනස් වෙන්න පුලුවන්.

සැලකිය යුතු අනෙක් කාරණය වෙන්නේ භෞතිකව සර්වර් 13ට වඩා තිබීම. IP address 13 යටතේ සර්වර 200කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් ලොව පුරාම විසිරිලා තියෙනවා. මේ නිසා වඩාත් ගුණාත්මක වගේම විශ්වාසනීය සේවාවක් සපයන්න මේ සර්වර් වලට පුලුවන්.

එකම IP address එක යටතේ වෙන වෙනස් භෞතික සර්වර් තියෙන්නේ anycast කියන තාක්ෂණය භාවිතා කරලා. මේ යටතේ IP address එකක් සඳහා request එකක් යැවූ විට ඒ සඳහා ළඟම තියෙන භෞතික සර්වරය තෝරාගෙන ඒකට යොමු කෙරෙනවා. මේ නිසා සර්වරයට සිදු කල යුතු වැඩ ප්‍රමාණය ලොව වටාම බෙදා හරින්න පුලුවන් වෙලා තියෙනවා.

1. බ්‍රව්සරයේ address bar එක තුල අප විසින් http://blog.example.lk ලෙස වෙබ් ලිපිනය සඳහන් කරනවා.
   • දැන් මෙම ලිපිනය IP address එකක් බවට පත් කල යුතුයි. මේ සඳහා මුලින්ම සේවාග්‍රාහකයා (client) ළඟ තිබෙන ගොනුවේ (hosts ගොනුව) මෙම ඩොමේනය තිබෙනවාදැයි සොය බලනවා.
   • එම ඩොමේනය යටතේ ඇතුලත් කිරීම තිබෙනවානම් DNS සඳහා යොමු වෙන්නේ නැහැ.
   • එසේ නැතිනම් ඉන්පසුව DNS සඳහා යොමු වෙනවා.
2. අපට අන්තර්ජාල සබඳතාවය ලබා දෙන සේවාදායකයා (ISP) මගින් එම සබඳතාවය සඳහා භාවිතා කල යුතු DNS සර්වරයේ IP address එක අපට ලබා දිය යුතුයි.
   • ඔබ සිටින්නේ LAN එකක් තුල නම් සාමාන්‍යයෙන් ඔබට එය තුල private static IP එකක් ලැබෙනවා. මෙම IP එක configure කරන විට අදාල DNS තොරතුරු ලබා දිය යුතුයි.
   • අපි සාමාන්‍යයෙන් භාවිතා කරන Broadband අන්තර්ජාල සේවාවන් වලදී අපට Static IP ලැබෙන්නේ නැහැ. අපට IP address එකක් ලැබෙන්නේ DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) නැමැති ක්‍රියාවලියක් තුලින්. සාමාන්‍යයෙන් කෙරෙන්නේ එලෙස dynamic IP address එකක් ලබා දෙන අවස්ථාවේදීම DNS IP address ද ඒ සමගම ලබා දීමයි.
3. එසේ ලබා දී ඇති DNS සර්වරය වෙත මෙම ඩොමේනයේ IP address එක ඉල්ලා query එකක් සිදු කෙරෙනවා. මෙම request එක යැවෙන්නේ UDP හරහා (අපි සාමාන්‍ය HTTP request යවන්නේ TCP හරහා).
   • මේ යැවෙන request එක වර්ග දෙකකින් එකක් වෙන්න පුලුවන්.
     • Recursive
     • Iterative (Non recursive)
   • සාමාන්‍යයෙන් මෙතනදි යැවෙන්නේ recursive request එකක්.
4. එම DNS සර්වරය example.lk (හෝ blog.example.lk සඳහා) authoritative නම් එය තුල මෙම ඩොමේනයට අදාල IP address එක තිබෙනවා. එම නිසා අදාල IP address එකට අදාල A Resource Record එක පිලිතුර වශයෙන් එවනවා (Resource Records පිළිබඳව පසුව සටහනකින් බලාපොරොත්තු වන්න). එවිට සේවාග්‍රාහකයාට පුලුවන් එමගින් IP address එක සොයාගෙන එම IP address එකට අවශ්‍ය request එක ඉදිරිපත් කරන්න (උදා: වෙබ් නම් GET හෝ POST ලෙස).
   • හුඟක් වෙලාවට වෙන්නේ මේ සර්වර් එක Caching සර්වර් එකක් වෙන එක. ඒකෙන් කරන්නේ තමන් දැනට කෑෂ් කර ගත්ත ඇතුලත් කර ගැනීම් වල මේ blog.example.lk IP address එක තියෙනවද කියලා බලන එක.
   • එහෙම ඇතුලත් කර ගැනීමක් කෑෂ් එකේ නැත්තන් ඊළඟට blog.example.lk සඳහා request එකක් root සර්වර් වෙතට යැවෙනවා. මේ root සර්වර් 13ම IP address DNS සර්වරයක තියෙනවා. මුලින්ම තියෙන address එකට request යැවෙනවා. ඒක වැඩ නැත්තන් ඊළඟ එක, ඔය විදියට තමයි root සර්වර සම්බන්ධ කර ගන්නේ.
   • මේ සම්බන්ධ කර ගැනීම හුඟක් වෙලාවට iterative වෙන්න පුලුවන්. නමුත් recursive විදියටත් සම්බන්ධ කර ගැනීම් සිදුවෙනවා.
5. පිලිතුරු දෙන root සර්වරය ළඟ blog.example.lk වල IP address නැහැ (කෑෂ් කිරීම සිදු කරන්නේ නැත්තන්). ඒත් මම කලින් සඳහන් කලා වගේ root සර්වර් ලඟ තියෙනවා. Root සර්වර් සම්බන්ධතාවය recursive නම් root සර්වරය විසින්ම .lk DNS සර්වරය සම්බන්ධ කර ගැනීම සිදු කරනවා. සම්බන්ධතාවය iterative නම් අදාල .lk DNS සර්වර්යේ IP address එක පිලිතුර ලෙස එවනවා. එවිට ඒ සර්වරයට request යවන්න ඕනෙ DNS caching සර්වරය මගින්.
6. .lk සර්වරය මගින් example.lk හි IP address එක එවනවා.
7. example.lk සර්වරය සම්බන්ධ කර ගැනීම මගින් blog.example.lk හි IP address එක ලබාගන්නවා. මෙය බොහෝ වෙලාවට example.lk හි IP address එකම තමයි.
8. Caching සර්වරය මගින් මේ IP address එක අපේ පරිගණකය වෙත එවනවා. ඉන්පසුව තමයි බ්‍රව්සරය මගින් ඒ IP address එකේ port 80ට (වෙනත් port එක යොදා ඇත්නම් ඒකට) HTTP GET request එකක් යවන්නේ.

අන්තර්ජාලයේ සිදුවන DNS traffic වලින් 95%ටත් වඩා තියෙන්නේ UDP traffic. ඒ කියන්නේ වැඩිපුරම තියෙන්නෙ requests. පිලිතුර දීම් සිදුවෙන්නේ TCP හරහා.

සියළුම request යැවෙන්නේ http://blog.example.lk සඳහා නොවේ. ඒ වෙනුවට මේ ලිපිනයේ අගට තිතක් එකතු කරලා FQDN එක සඳහා request සිදු කෙරෙනවා (http://blog.exmaple.lk.). තිත සඳහා authoritative වෙන්නේ Root සර්වර්. ඒකයි හොයාගන්න බැරි වුනාම root සර්වර් වෙත request යැවෙන්නේ.

FQDN එක අපි සාමාන්‍යයෙන් ලිනක්ස් වලදි හඳුන්වන absolute path එක වගේ. තිත නොමැතිව තියෙන වෙබ් ලිපින හඳුන්වන්නේ relative domain names/Partially qualified domain names කියලා (මේ ගැන කියලා දුන්න අනුරංගට ස්තුතියි).

අන්තර්ජාල භාවිතය තුල IP address වැදගත් වෙන්නෙ ඉහත කියපු දේට. අන්තර්ජාලය තුල ඇති පරිගණක අනන්‍ය වූ විදියට හඳුනාගැනීමට (NATting, Proxy, Shared Hosting වගේ කාරණා නිසා මේ කියන තරම් ම මේක සරල නෑ). අපි වෙබ් අඩවියකට යනවා කියන්නේ අන්තර්ජාලය තුල පිහිටුවලා තියෙන පරිගණකයකින් වෙබ් සේවාවක් ඉල්ලනවා කියන එක. මේ සේවාවට අපිට අවශ්‍ය දත්ත දෙකක් තියෙනවා.

• අදාල වෙබ් සර්වරයේ IP address එක
• අදාල වෙබ් සේවාව ක්‍රියාත්මක වෙන Port එක (මේක සම්මතයක් විදියට 80 ලෙස සැලකෙනවා. නමුත් වෙනස් වීමට කිසිදු සීමාවක් නෑ)

නමුත් අපි කවදාවත් IP address එකක් ටයිප් කරලා වෙබ් අඩවියකට යන්නේ නැහැ. අපි IP address වෙනුවට භාවිතා කරන්නේ ඩොමේන් නාම. බ්‍රව්සරයේ http://wordpress.com ලෙස ටයිප් කරනවා මිසක් http://74.200.247.60 ලෙස ටයිප් කරන්නේ නැහැ. ඇත්තටම ඩොමේන් නාම භාවිතා වෙන්නේ මේ හේතුව නිසා. අපිට wordpress.com කියන එක මතක තබාගෙන භාවිත කරන්න පහසුයි අංක ටිකකට වඩා.

නමුත් ඩොමේන් නාමයක් යොදාගෙන පරිගණකයකට කතා කරන්න බැහැ. එයට IP address අවශ්‍යමයි. එසේනම් කවුරුන් හෝ අප මේ ඇතුලත් කරන ඩොමේන් නාමය IP address බවට පරිවර්තනය කල යුතුයි. මේ ක්‍රියාවලිය ක්‍රම දෙකකින් සිදු වෙන්න පුලුවන්.

• ඩොමේන් නාමයට අදාල IP address එක සම්බන්ධ කරපු ගොනුවක් අපගේ පරිගණකයේ තබාගෙන ඒ ගොනුව ආශ්‍රයෙන් ඩොමේන් නාමය -> IP address කල හැකියි.
  • ලිනක්ස් පද්ධති තුලදී මෙම ගොනුව තියෙන්නේ /etc/hosts ලෙසට
  • වින්ඩෝස් තුලදී මෙය ඇත්තේ c:\Windows\System32\drivers\etc\hosts ලෙසට
• වෙනත් සර්වරයක් මගින් එවැනි ගොනුවක් කළමනාකරණය කර ගනිමින් අප ඉල්ලූ විට අපට IP address ලබා දිය හැකියි.
  • DNS – Domain Name Service/Server ලෙස හැඳින්වෙන්නේ මෙයයි.

අන්තර්ජාලයේ කොඳුනාරටිය විදියට ඩොමේන නාම සේවාව (Domain Name Service) හැඳින්වීමට පුලුවන්. මෙම සේවාව නොමැති වූවොත් ඕනෑම අන්තර්ජාල සේවාවක් (වෙබ්, ඊමේල්, චැට් ආදී) ලබා ගැනීමට IP address මතක තබාගැනීමට සිදු වෙනවා. Shared Server වලින් දැනට අපට ලැබෙන ලාබ දායි සේවාවත් නැතිවී යන්න පුලුවන් (Name Based Virtual Hosting සඳහා DNS අවශ්‍යයි).

Root සර්වර්

DNS පද්ධතිය තියෙන්නේ hierarchical ආකාරයකට. ඒ කියන්නේ එක මූලයකින් බෙදි බෙදී පහළට යන ධුරාවලියක් විදියට. ඇත්තටම මේ පද්ධතියේ එක මූලයක් වෙනුවට මූලයේ කොටස් 13ක් තිබෙනවා. මේවා හැඳින්වෙන්නේ Root server විදියට. මේ 13 පිළිවෙලින් A සිට M දක්වා නම් කර තිබෙනවා.

Root සර්වර් 13ක් වෙන්නේ මුලින් UDP වල තිබුන පොඩි අකාර්යක්ෂමතාවයක් නිසා. UDP packet එකක දිග බයිට් 512 වඩා අඩු වෙන්න ඕනෙ කියන අවශ්‍යතාවය නිසා පවත්වාගෙන යන්න පුලුවන් Root සර්වර් ප්‍රමාණය 13ට සීමා වුනා. හැබැයි දැන් මෙම සර්වර් 13ට වඩා තියෙනවා. ඒත් ඒ තියෙන්නේ anycast කරපු ආකාරයට. ඒ කියන්නේ තවමත් Root සර්වර් IP තියෙන්නේ 13යි. නමුත් සමහර Root සර්වර් mirror කිරීම මගින් ලෝකය පුරා බෙදා හැරලා තියෙනවා. එකක් අකර්මණ්‍ය වුනොත් අනිත් ඒවගෙන් වැඩ කරගෙන යන්න පුලුවන් විදියට. මෙයින් mirror කරපු Root සර්වරයක් ලංකාවෙත් තිබෙනවා.

Root සර්වර් ගැන වැඩිදුර විස්තර දැන ගන්න මේ වෙබ් අඩවියට ගිහින් බලන්න.

Root සර්වරයට තියෙන හඳුනා ගැනීම වෙන්නේ “.” හෙවත් තිත. සාමාන්‍යයෙන් ඩොමේනයක Fully Qualified Domain Name (FQDN) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මෙම තිතත් එක්කම තියෙන ඩොමේන නාමය.

උදා: http://chamiladealwis.com.   (තිත අන්තිමටම)

මෙම Root සර්වරයන් තුල සියළුම Top Level Domain (TLD) සඳහා DNS සර්වරයන්ගේ IP address සටහන් වී තිබෙනවා. ඒ නිසා ඕනෑම කෙනෙකුට Root සර්වරයකින් අදාල TLD එකක IP address එක සොයාගත හැකියි. TLD වර්ග දෙකක් තිබෙනවා.

1. gTLD – Generic TLD
   • .com
   • .org
   • .info
   • .gov
   • .biz
   • .aero ආදී වශයෙන්
2. ccTLD – Country Code TLD
   • .lk
   • .in
   • .jp
   • .ly ආදී වශයෙන් රටවල් වලට ලබා දී ඇති ඩොමේන නාම

මේ එක් එක් TLD යටතේ අප සාමාන්‍යයෙන් දන්නා ඩොමේන ක්‍රියාත්මක වනවා.

උදා:

• google.com
• amazon.com
• ac.lk
• digit.lk
• bit.ly (අහලා පුරුදුයි වගේ නේ)
• wordpress.org
• blogger.com

මේ නිසා අපට Root සර්වරයකින් ඇහුවොත් ac.lk හි IP address එක, එය එතනින් ලබා ගන්න බැහැ. ඒ වෙනුවට Root සර්වරය විසින් අපව .lk DNS සර්වරය වෙත යැවෙනවා. එතනින් අපට ලබා ගන්න පුලුවන් ac.lk සඳහා IP address එක.

මෙම ඩොමේන යටතේ උප ඩොමේන (sub domain) පවතින්න පුලුවන්. උදාහරණයකට cmb.ac.lk කියන්නේ කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයට ලබා දී තිබෙන උප ඩොමේනය. cmb.ac.lk සඳහා IP address ලබා ගන්න ඕනෙ කාගෙන් ද?

Zones සහ ඩොමේන

මෙම Root Server යටතේ විවිධ zone අර්ථ දක්වා තිබෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් එක zone එකක් පාලනය කරන්නේ එක DNS සර්වරයක් මගින්. එක් zone එකක් තුල එකක් හෝ වැඩි ගණනක ඩොමේන තිබෙන්නට පුලුවන්. මෙය ටිකක් පැටලිලි සහගතයි.

(පින්තූරය ගත්තේ Wikipedia වලින්)

කළු ඉරකින් වට කර දක්වා තියෙන්නේ Zones. එක Zone එකක් දුවන්නේ එක DNS සර්වරයකින්. එකම DNS සර්වරයකින් ඩොමේන කිහිපයක් දුවවන්න පුලුවන්. ඉහත රූපයේ .org ඩොමේනය යටතේ තිබන සියළුම ඩොමේන දුවවන්නේ එකම Zone එකක් තුල නිසා එකDNS සර්වරයකින් (සැබෑ ලෝකයේදී මෙය මෙසේ නොවිය යුතුයි).

DNS සර්වර් වර්ග

ප්‍රධාන වශයෙන් DNS සර්වර් වර්ග දෙකකට බෙදන්න පුලුවන්.

Authoritative Server

DNS සර්වරයක් මේ වර්ගයට අයිති වෙන්නේ එය යටතේ තියෙන ඩොමේන සඳහා පිළිතුරු ලබා දීමට හැකි නම් විතරයි. ඒ කියන්නේ ඒ සර්වරය තුලින් ලබා දෙන පිළිතුරු නිපදවන්නේ එය තුලමයි. හැම zone එකකටම අනිවාර්යයෙන් authoritative DNS සර්වරයක් තිබිය යුතුයි. අදාල zone එකේ ඩොමේන පිලිබඳ තොරතුරු A RR විදියට ගබඩා කර ගැනීම එය විසින් සිදු කරන්න ඕනෙ. ඊට අමතරව එම zone එක තුල zone එකක් වෙනත් Name සර්වරයකට delegate කර ඇත්නම් ඒ Name සර්වර ඇතුලත් කිරීම් ගබඩා කරගන්නත් ඕනෙ.

මෙම සර්වර වර්ග දෙකක් තියෙනවා.

1. Primary DNS

   • මෙය තමයි ප්‍රධාන DNS සර්වරය. DNS ඇතුලත් කිරීම් අලුතින් සිදු කරන්නෙත්, වෙනස් කම් කරන්නෙත්, මකා දැමීම් කරන්නෙත් මෙය තුල. ක්‍රියාත්මක වන අවස්ථාවලදී query සඳහා පිලිතුරු දෙන්නේ මෙය විසින්.

2. Secondary DNS

   • මේ සර්වරය තියෙන්නේ Primary සර්වරයට අමතර දෙයක් විදියට. මෙහි කිසිම වෙනස්කමක් අපි සිදු කරන්නේ නැහැ. එය කරන්නේ කාලයෙන් කාලයට Primary DNS සර්වරයෙන් zone transfer ක්‍රියාවලිය මගින් DNS ඇතුලත් කිරීම් පිටපත් කර ගැනීම.
   • DNS සේවාවේ තියෙන වැදගත් කම නිසා තමයි secondary සර්වරයක් තියෙන්නේ. Primary සර්වරය අකර්මණ්‍ය වුනොත් සේවාව ලබා දෙන්න වෙන්නේ secondary සර්වරයට

Caching Servers

මේ සර්වර් වර්ගයේදී තමන්ට ලැබුන query එකක් වෙනුවෙන් වෙනත් සර්වරයකට කතා කරලා පිලිතුර ලබා දෙනවා. ඒ ලබා දෙන ගමන්ම එම පිලිතුර සර්වරය තුල කෑෂ් කර ගන්නවා. එම නිසා වාසි දෙකක් සිදු වෙනවා.

• නැවත query එකක් ආවොත් තමන්ගේ කෑෂ් එකෙන් පිලිතුර දීමට පුලුවන්.
• සේවාග්‍රාහකයින් විසින් කරන්න ඕනෙ කෑෂ් සර්වරයකට query එක යැවීම විතරයි. එම සර්වරයට පිලිතුරු දීමට බැරිනම් root සර්වරයන් හා recursive request මගින් (මේවා ඉදිරි සටහනකින් පැහැදිලි කරන්නම්) අදාල පිලිතුර සොයලා දෙනවා. මේ නිසා සේවාග්‍රාහක වැඩසටහන් අනවශ්‍ය ලෙස සංකීර්ණ වීම නවතිනවා. සේවාග්‍රාහකයා කල යුත්තේ අවශ්‍ය කෑෂ් සර්වරයේ IP address ගබඩා කර ගැනීම පමණයි.

සාමාන්‍යයෙන් කෑෂ් සර්වර පවත්වාගෙන යන්නේ ISP විසින්. DNS Propagation කාලයට හේතු වෙන්නෙත් මේ කෑෂ් සර්වර්.

============================================================================================

අපි බ්‍රව්සරයේ ඩොමේන නාමයක් ඇතුලත් කලාම සිදුවන මුල්ම දේ තමයි මේ ඩොමේන නාමය IP address එකක් බවට පරිවර්තනය කිරීම. මේ සඳහා අපි නොහිතන දුරකට ක්‍රියාවලියක් සිදුවෙනවා. මී ළඟ සටහනින් එය දක්වන්නම්.

OpenID පිළිබඳ ලිපි පෙලේ අවසාන කොටස විදියට මෙම සටහන ලියැවෙනවා.

OpenID සේවාදායකයින් ළඟ ලියාපදිංචි වුනාට පස්සේ අපිට ලැබෙන්නේ URL එකක්. එය සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ ඩොමේන් නාමය ඇතුලත් ලිපිනයක්. එම ලිපිනයේ සඳහන් තොරතුරු වලට අනුව තමයි අදාල OpenID සර්වරය තෝරා ගෙන අපව authenticate කර ගන්නේ. OpenID යොදාගෙන බ්ලොග් අඩවියක ප්‍රතිචාර යොදා තිබෙන තැනක් මත click කලොත් අප දර්ශනය වෙන්නේ බොහෝ වෙලාවට ඒ සේවා දායකයින්ගේ පිටු.

නමුත් අපිට අපේ ඩොමේනයක් OpenID URL එක ලෙස භාවිත කිරීමේ හැකියාවත් තිබෙනවා. නමුත් එයට අපි විසින් OpenID සර්වරයක් කළමනාකරණය කල යුතු නෑ. ඒ වෙනුවට වෙනත් OpenID සේවාදායකයෙකුගේ සේවාවේ සර්වරයෙන් ඒ වැඩේ කර ගන්න පුලුවන්. මෙය OpenID භාෂාවෙන් හඳුන්වන්නේ delegation කියලා.

පලමුවෙන්ම OpenID සේවාදායකයෙකු ලඟ ලියා පදිංචි විය යුතුයි. මේ සඳහා ජනප්‍රිය සේවාදායකයින් පිළිබඳ කෙටි විස්තරයක් කලින් ලිපියක තිබෙනවා.

ඉන්පසු පහත කේත කොටස අපගේ වෙබ් අඩවියේ index පිටුවේ ඇති </header> ටැගයට උඩින් ඇතුලත් කල යුතුයි.

<link rel="openid.server" href="http://openidserverurl" />
<link rel="openid.delegate" href="http://openiddelegateurl" />

මෙහි දී openid.server හි href අගය සඳහා ඔබ ලියාපදිංචි වුන OpenID සේවාදායකයාගේ server URL එක ලබා දිය යුතුයි. openid.delegate හි href අගයට සේවාදායකයාගේ delegate URL එක ලබා දිය යුතුයි.

මෙම අගයන් ලබා ගැනීමට පහත ආකාරය අනුගමනය කරන්න පුලුවන්.

1. ඔබගේ OpenID සේවාදායකයා ලබා දුන් URL එකට බ්‍රව්සරයක් යොදාගෙන යන්න.
2. එහි Right Click කර View Page Source තෝරන්න.
3. ලැබෙන කේතය පරීක්ෂා කර බැලුවොත් ඉහත ටැග සොයා ගැනීමට පුලුවන්. ඒවාගේ href සඳහා ඇති අගයන් ලබා ගන්න පුලුවන්.

උදාහරණයකට මම භාවිතා කරන claimid.com URL එකේ පහත ටැග නිරීක්ෂණය කරන්න පුලුවන්.

<link rel="openid.server" href="https://openid.claimid.com/server" />
<link rel="openid.delegate" href="https://openid.claimid.com/chamila_dealwis" />

දැන් ඔබගේ පිටුව save කර සර්වරයට upload කරන්න.

OpenID භාවිතයේදී ඔබේ වෙබ් අඩවියේ URL එක ඇතුලත් කරන්න. Authenticate කර ගැනීම සිදුවන්නේ පරණ ආකාරයටම සේවාදායකයාගේ පිටුවේදීයි. ඒ සඳහා ඔබ අලුතින් පිටු සෑදීමක් අවශ්‍ය වන්නේ නැහැ.

අපි ‍නිර්මාණය කරන වෙබ් අඩවි තුල පරිශීලකයින් කළමනාකරණය බොහෝ වෙලාවට කරන්නේ බොහෝම ගතානුගතික විදියට. User table එකක් සාදගෙන අලුතින් එන හැම පරිශීලකයෙකුගේම තොරතුරු ඒ table එකේ සඳහන් කරගෙන සිටිනවා. ඇතුල් වීමට අවශ්‍ය වුන වෙලාවට SELECT query එකක් මගින් පරිශීලක නාමය (username) හා රහස් පදය (password) නිවැරදි දැයි බලනවා. ඉන්පසු Session අගයක් ලෙස එම අගයන් තබාගෙන logout වීමේදී එය අගයන් මකා දමනවා.

මේ සියලු දේ වෙනුවට OpenID මගින් පරිශීලකයින්ට ඇතුල් වීමට පහසු කම ලබා දුන්නොත් ප්‍රධාන වශයෙන් පහත වාසි ලබා ගන්න පුලුවන්.

• පරිශීලකයින්ට අලුතින් ලියාපදිංචි වීමට හෝ පෞද්ගලික තොරතුරු නැවත නැවතත් ලබාදීමට බල කිරීමට අවශ්‍ය නෑ.
• ලියාපදිංචි වීමේ form, ඒවා සඳහා validation ආදී කරදර වලින් මිදෙන්න පුලුවන්.
• අමතර user table එකක් බොහෝ වේලාවට අවශ්‍ය වන්නේ නෑ (නමුත් මෙය අවශ්‍යතාවය අනුව වෙනස් වෙන්න පුලුවන්).
• පරිශීලකයින්ගේ ‍තොරතුරු ගබඩා කර ගනිමින් වැඩි බරක් දරා සිටීමට අවශ්‍ය නෑ.
• SSL වැනි සංකීර්ණ ආරක්ෂාවන් ලබා දීමේ ක්‍රියාවලීන් වල බරක් දරා සිටින්න අවශ්‍ය නෑ. එය බොහෝ විට OpenID සේවා දායකයින් විසින්ම ලබා දෙනවා.

වෙබ් අඩවි වලින් ලබා දෙන සේවා භාවිතයට පරිශීලකයින් මැලි වන එක ප්‍රධාන හේතුවක් තමයි අලුතින් ලියා පදිංචි වීමේ කරදරය හා පෞද්ගලික තොරතුරු ලබා දීමට ඇති මැලිකම. OpenID භාවිතය මගින් පරිශීලකයින්ට වඩාත් පහසුවෙන් ඔබ ලබා දෙන සේවා පරිහරණය කරන්න පුලුවන්.

OpenID භාවිතයෙන් ඇතිවෙන්න පුලුවන් අවාසි කිහිපයක් පෙල ගස්සවන්න උත්සහ කෙරුවොත්,

• පරිශීලකයා මොහොතකට තමාගේ අඩවියෙන් පිටතට යැවෙනවා.
• භාවිතා කිරීමට හැකි පරිශීලකයින් ප්‍රමාණය පාලනය කිරීමට අමතර වෙහෙසක් ගැනීමට සිදු වෙනවා.

අප නිර්මාණය කරන වෙබ් අඩවියට OpenID පහසුකම ලබා දීම  පහසු කර ගැනීමට නිපදවුන plugin තිබෙනවා. CMS යොදාගෙන අඩවි නිර්මාණය ජනප්‍රිය වී ඇති නිසා මෙම CMS බොහෝමයකට අදාල OpenID plugin එක තිබෙනවා.

• Drupal
• WordPress (OpenID)
• SPIP
• WebGUI
• MediaWiki
• DokuWiki
• phpBB
• PunBB

මෙහි සම්පූර්ණ ලැයිස්තුව මෙතනින් බලා ගන්න පුලුවන්. බොහෝ විට plugin එක ස්ථාපනය කරලා සරල settings කිහිපයක් හැදු ගමන්ම OpenID පහසුකම ලබා ගන්න පුලුවන්.

මෙම ලිපියෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ වෙනත් සේවාවක් ගැන විස්තර කරන්න. JanRain මගින් ලබා දෙන RPX now යොදා ගනිමින් ඉහත සඳහන් ලැයිස්තුවට අදාල නොවන අවස්ථා වලදී අපට OpenID පහසුකම ලබා ගන්න පුලුවන්. මෙතනදී OpenID යොදාගනිමින් login වීමේ පහසුකම (links) ලබා දෙන තැනේ ඉඳන්, අදාල OpenID සේවාදායකයින් සම්බන්ධ කරගෙන පරිශීලකයින් authenticate කර ගන්න තැන දක්වා ක්‍රියාවලිය RPX now විසින් ඉටු කර දෙනවා. ඉන්පසු එයින් නැවත එවන XML හෝ JSON response එකක් process කර ගැනීම අපට කල හැකියි. RPXnow සම්පූර්ණයෙන් නොමිලේ ලබා දෙන සේවයක් නොවුනත් OpenID සේවාදායකයින් කිහිප දෙනෙක් පමණක් සහය දක්වන ලෙස සැකසුනු නොමි‍ලේ සැපයෙන සේවාවකුත් ඔවුන් ලබා දෙනවා.

මෙහිදී සිදුවිය යුතු ක්‍රියාවලිය සරලව මෙහෙමයි.

1. මුලින්ම https://rpxnow.com/get වෙත යන්න. ලැබෙන පිටුවේ අපට ලබා ගත හැකි සේවා පැකේජ තිබෙනවා. හැකියාවක් තිබෙනවානම් වාණිජමය සේවාව ලබා ගන්න පුලුවන් . නමුත් මෙතනදි මම තෝරගන්නේ Basic යනුවෙන් තිබෙන නොමිලේ ලැබෙන සේවාව.
2. Sign Up මත click කලාම ඔබට login වීමට අවශ්‍ය යැයි පැව‍සෙනවා. ඔබට කැමති ගිණුම් වර්ගයක් තෝරාගෙන login වීමට පුලුවන්. මෙම login වීමේ ක්‍රියාවලිය නිරීක්ෂණය කරන්න. මේ RPX වෙතින් ඔබට ලැබෙන සේවයේ ආකාරයයි.
3. ඉන්පසු ඔබේ වෙබ් අඩවියේ විස්තර කිහිපයක් ඇතුල් කිරීමට අවශ්‍ය වෙනවා. Application Name වෙතට අවශ්‍ය හැඳින්වීමේ නාමයක් ලබා දෙන්න. Domains යටතේ ඔබේ වෙබ් අඩවිය ක්‍රියාත්මක වන domain ඇතුලත් කරන්න. මෙය එකක් හෝ කිහිපයක් වෙන්න පුලුවන්.
4. දැන් ලැබෙන පිටුවේ Configure Sign-on Widget මත click කරන්න. එහි ඔබේ අඩවියට ඇතුලත් වීමට භාවිතා කිරීමට ඉඩ දිය හැකි OpenID සේවා දායකයින් වම් පැත්තේ කොටුවට drag කර දමන්න. අවසන් වූ පසු Publish To Widget මත click කරන්න. Test Tool මත click කලහොත් ඔබේ තේරීමේ output එක බලා ගන්න පුලුවන්.
5. නැවත Application->Dashboard වෙත යන්න.
6. Quick Start Guide මත click කරන්න.

දැන් ඔබ RPXnow වෙතින් පැමිණෙන token එක යොදා ගනිමින් POST request එකක් සිදු කිරීමටත් ඉන්පසුව ලැබෙන පිළිතුර (XML|JSON) process කිරීමටත් server side පිටුවක් ලිවිය යුතුය.  මෙම පිටුව online web server එකක රැඳවිය යුතුයි. එම පිටුවේ සබැඳිය token_url ලෙස අප පසුව භාවිතයට ගන්නවා.

මෙම පිටුවෙන් සිදුවෙන දේ සාරංශයක් ලෙස ගත්තොත්,

1. Request එකෙන් token යනුවෙන් ඇති POST variable එකේ අගය ලබා ගත යුතුයි.
2. එම token එක හා ඔබගේ RPXnow API Key එක භාවිතා කරමින් https://rpxnow.com/api/v2/auth_info වෙත POST request එකක් සිදු කල යුතුයි.
3. පරිශීලකයා අවසරය දුන්නොත් මෙම ක්‍රියාවලිය අවසානයේ නැවත token_url වෙත ඔහුව යොමු කෙරෙනවා. එහිදී ඔබේ පිටුවට ඔහුගේ OpenID credentials ලැබෙනවා. එම credentials භාවිතය ඔබට ලැබෙන පිළිතුර process කිරීම සිදු කරන්න පුලුවන්.

RPXnow API Key එක ඔබට අනන්‍ය වුන එකක්. මෙය ඔබට Application->Dashboard වෙත ගොස් API key මත click කිරීමෙන් ලබා ගන්න පුලුවන්. මේ key එක වෙන කෙනෙක් අතට යවන්න එපා.

පහළ තිබෙන්නේ මෙම token_url පිටුව PHP යොදාගෙන implement කිරීමක්.

$token = $_POST['token'];

$curlOb = curl_init();
curl_setopt($curlOb, CURLOPT_URL,"https://rpxnow.com/api/v2/auth_info");
curl_setopt($curlOb, CURLOPT_POST, 1);
curl_setopt($curlOb, CURLOPT_RETURNTRANSFER, 1);
curl_setopt($curlOb, CURLOPT_POSTFIELDS, "apiKey=4xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxa3&token={$token}&format=xml");
$res = curl_exec ($curlOb);
curl_close ($curlOb);

$xml = simplexml_load_string($res);
$id = $xml->profile->identifier;
$display_name = $xml->profile->displayName;

මෙහිදී POST අගය $_POST['token'] යොදාගෙන $token variable එකට ලබා ගෙන තිබෙනවා. ඉන්පසු curl tool එක භාවිතා කරමින් https://rpxnow.com/api/v2/auth_info වෙත POST request එකක් යවා තිබෙනවා. මේ POST request එකේ variable තුනක් සඳහා අගයන් ලබාදී තිබෙනවා.

• apiKey – ඔබේ APIKey එක
• token – $_POST['token'] වෙතින් ලබා ගත් token අගය
• format – අපට ලැබෙන පිලිතුර XML format එකෙන් ලබා දෙන ලෙසට යවා තිබෙනවා. මෙම parameter එක භාවිතා නොකලොත් අපට ලැබෙන්නේ JSON ආකාරයේ පිළිතුරක්. මම PHP වලදී වැඩියෙන් දන්නේ XML process කරන්න නිසා මේ parameter එක භාවිතා කලා

මෙහිදී curl call එකින් ලැබෙන response එක අපි $res variable එකට ලබා ගෙන තිබෙනවා. දැන් එම variable එකේ තියෙන්නේ පහළ තියෙන ආකාරයේ XML ව්‍යුහයක්.

<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?>
<rsp stat='ok'>
<profile>
<displayName>
xxxxxxxxx
</displayName>
<email>
xxxxxxx@gmail.com
</email>
<identifier>

https://www.google.com/accounts/o8/id?id=Axxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

</identifier>
<name>
<givenName>
xxxxx
</givenName>
<familyName>
xxxxxxx
</familyName>
<formatted>
xxxxxxxx
</formatted>
</name>
<preferredUsername>
xxxxxxxx
</preferredUsername>
<providerName>
Google
</providerName>
<verifiedEmail>
xxxxxxxxxxxxxxx
</verifiedEmail>
</profile>
</rsp>

මේ තිබෙන්නේ Google මගින් authenticate කර නැවත එවූ response එකක්. එක් එක් OpenID සේවාදායකයා මීට වඩා යන්තමින් වෙනස් පිළිතුරු එවන්න පුලුවන්. උදාහරණයකට සාමාන්‍ය OpenID සේවාදායකයෙක් email ලිපිනය එවන්නේ නෑ.

මෙතනදී අපිට පරිශීලකයෙක් හඳුනා ගැනීමටත්, ඔහුව ගබඩා කර ගැනීමටත් යොදා ගන්න පුලුවන් දත්ත දෙකක් තිබෙනවා.

• displayName
• identifier

Identifier ඒ පරිශිලකයාට අනන්‍ය වුන අගයක්. මේ නිසා මෙය ඔහුව හඳුනාගන්න භාවිතා කරන්න පුලුවන්. Display Name එක ඔහුව දර්ශනය කරන්න භාවිතා කරන්න පුලුවන්.

කලින් PHP කේතයේ 11,12,13 පේළි වලින් PHP වල SimpleXML parser එක භාවිතා කරලා මේ දත්ත දෙක එළියට අරගෙන පිලිවෙලින් $id සහ $display_name යන variable දෙකට පිටපත් කරලා තිබෙනවා. දැන් අවශ්‍ය නම් මෙම අගයන් දෙක session එකේ තැන්පත් කරන්න පුලුවන් පහත ආකාරයට.

$_SESSION['id'] = $id;
$_SESSION['name'] = $display_name;
$_SESSION['logged_in'] = true;

Logout වීමේදී මෙම $_SESSION[] variable clear කර දැමිය හැකියි.

ඉහත පලමුවැනි PHP පිටුව save කර PHP සර්වරයක් වෙත upload කරන්න (වෙබ් සර්වරය curl සඳහා සහය දැක්විය යුතුය).

දැන් අපි නැවත අපේ වෙබ් අඩවිය වෙත හැරෙමු. පහත ‍HTML කේතය ඔබේ අඩවියේ login පිටුවේ යටින් (</html> ටැගයට පෙර) පිටපත් කරන්න.

<script src="https://rpxnow.com/openid/v2/widget" type="text/javascript"></script>
<script type="text/javascript">
RPXNOW.overlay = true;
RPXNOW.language_preference = 'en';
</script>

ඉන්පසුව Login වීමට click කල යුතු ‍තැනට වෙනුවට මෙම කේතය පිටපත් කරන්න.

<a class="rpxnow" onclick="return false;" href="https://test-application2.rpxnow.com/openid/v2/signin?token_url=your_token_url">
Sign In
</a>

මෙහිදී token_url ඉදිරිපිට your_token_url වෙනුවට ඔබ වෙබ් සර්වරයට upload කල ගොනුවේ ලිපිනය ලබා දෙන්න. අවශ්‍යනම් Sign In පදය වෙනුවට පින්තූරයක් හෝ වෙනත් පදයක් ලබා දෙන්න පුලුවන්.

දැන් ඔබගේ අඩවියට OpenID හා ඔබ RPXnow තුල ලබා දුන් සේවාදායකයින්ගේ ගිණුම් භාවිතා කර පරිශීලකයින්ට ඇතුලු වෙන්න පුලුවන්. අවශ්‍යනම් පසුව භාවිතා කිරීමට පරිශීලකයින් අනන්‍ය වශයෙන් හඳුනා ගැනීමේ දත්ත ලබා දෙන අතරම අනවශ්‍ය මොඩුයලයක් ඔබේ අඩවියෙන් ඉවත් කර ගන්නත් OpenID පහසුකම යොදා ගන්න පුලුවන්.

පහළ පින්තූරයේ තිබෙන්නේ මෙම ක්‍රියාවලිය සරල ලෙස දක්වලා. තේරුම් ගන්න පහසු වෙයි කියලා හිතුන නිසා මේක හැදුවේ

]]> http://www.techbuzz.chamiladealwis.com/2010/01/relying-on-openid-janrain-rpx/feed/ 7